Na maturze w formule 2023 można wybrać oprogramowanie:

OpenOffice/Apache OpenOffice w wersji 4.1 lub nowszej albo LibreOffice w wersji 5.3 lub nowszej (w tym: Write, Calc, Base) i pakiet XAMPP z: Apache, MySQL (MariaDB), PHP, phpMyAdmin

które jest dostępne pod Linuxem i Windowsem. Wszystkie zapytnia są więc napisane w MySQL.

Zagadnienia #

Schematy, które pojawiły się na maturze. Starałem się dopisywać konkretne zadania do tematów, ale niestety nie robiłem tego od początku, więc nie wszędzie znajduje się odpowiedni link.

Brak klucza głównego #

Gdy w tabeli podanej w zadaniu nie mamy pewności czy dana kolumna jest unikalna warto dodać nową kolumnę z id. Można to zrobić kwerendą:

ALTER TABLE `myTable` ADD COLUMN `id` INT AUTO_INCREMENT UNIQUE FIRST;

Lub wyklikać w phpmyadminie: Dodać kolumnę Type=INT, A_I=true, Index=Primary

Interpretacja stringa jako daty / czasu #

Zadania:

• Każde z datą

Zdarza się, że tabela podana w zadaniu posiada kolumnę z datą lub godziną. Jeśli format daty nie jest odpowiedni, pole to będzie interpretowane w zapytaniu jako tekst i nie będzie możliwości kożystania z funkcji czasu. Przykład: W zadaniu podano datę w formacie DD/MM/YYYY. Aby ją zmienić używamy UPDATE oraz funkcji STR_TO_DATE():

UPDATE wyniki
SET Data_meczu = STR_TO_DATE(Data_meczu, "%d/%m/%Y")

Drugim parametrem funkcji to format.

Najczęściej używane symbole przy określaniu formatu daty w zadaniach maturalnych to:

• %Y: czterocyfrowy rok, np. 2024
• %m: dwucyfrowy numer miesiąca, np. 06
• %d: dwucyfrowy numer dnia miesiąca, np. 28

Znacznie rzadziej, ale również przydatne mogą się okazać:

• %y: dwucyfrowy rok, np. 24
• %c: numer miesiąca bez zer wiodących, np. 6
• %e: numer dnia miesiąca bez zer wiodących, np. 9

W przypadku formatu czasu, zazwyczaj możliwe jest użycie

• %T: czas w 24-godzinnym formacie, oddzielony dwukropkami, zera wiodące wypełniające do 2 cyfr (hh:mm:ss), np. 04:20:00

Jeśli format jest inny, trzeba skorzystać z:

• %H: dwucyfrowa godzina w 24-godzinnym formacie, np. 14
• %h: dwucyfrowa godzina w 12-godzinnym formacie, np. 02
• %i: dwucyfrowa liczba minut, np. 07
• %s: dwucyfrowa liczba sekund, np. 59

Lub gdy potrzebujemy liczb bez zer wiodących:

• %k: godzina w 24-godzinnym formacie, bez zer wiodących, np. 14
• %l: godzina w 12-godzinnym formacie, bez zer wiodących, np. 02

Należy trzymać kciuki że nigdy nie będzie zadania z minutami lub sekundami bez zer wiodących, ponieważ taki format nie jest obsługiwany przez funkcję STR_TO_DATE. Jeśli jednak cke stwierdzi, że jest to świetny test sprawdzający umiejętności informatyczne maturzystów, można poradzić sobie w następujący sposób:

CONCAT_WS('-', HOUR('01:02:03'), MINUTE('01:02:03'), SECOND('01:02:03'))

W dodatku należy zmienić typ kolumny na DATE / DATETIME. Łatwo to wyklikać w phpmyadminie. Należy uważać na precyzję. DATETIME(0) oznacza precyzję do sekund, dla milisekund będzie DATETIME(6). W phpmyadminie możemy to ustawić w polu Length/Values. Kwerenda będzie wyglądać tak:

ALTER TABLE tabela MODIFY kolumna DATE;

Wiele zapytań w jednym #

Zadania:

• Matura 2019 maj Zadanie 6.5
• Matura 2022 maj zadanie 6.4

Zagnieżdżanie w sobie zapytań jest bardzo przydatne. Pozwala na użycie wyniku jednego zapytania SELECT w kolejnym zapytaniu. Podzapytanie może zwracać zarówno skalar (liczbę, napis, datę, …) jak i jeden rekord lub całą tabelę. Możemy je umieścić w 3 miejscach starszego zapytania:

1. SELECT

   SELECT employee_id, last_name,
   (
       CASE WHEN department_id = (
           SELECT department_id from departments WHERE location_id=2500
       ) THEN 'Canada' ELSE 'USA' END
   )
   location FROM employees;
   

2. FROM (Podzapytanie musi posiadać alias)

   SELECT m.id_marki
   FROM marki m JOIN pojazdy p ON m.id_marki = p.id_marki
   JOIN
   (
       SELECT m.id_marki, COUNT(DISTINCT p.typ_pojazdu) ilosc
       FROM marki m JOIN pojazdy p ON m.id_marki = p.id_marki
       GROUP BY m.id_marki
   ) A
   ON A.id_marki = m.id_marki
   WHERE ilosc >= 4
   

3. WHERE

   SELECT name, population
   FROM city
   WHERE CountryCode IN
   (
       SELECT code
       FROM country
       WHERE region = 'Caribbean'
   )
   ORDER BY population
   LIMIT 5
   

Trzeci przypadek często idzie w parze z operatorami:

• ANY

  SELECT s1 FROM t1 WHERE s1 > ANY (SELECT s1 FROM t2);
  

  Wyrażenie jest prawdziwe gdy warunek jest prawdziwy dla conajmniej jednej wartości zwróconej przez podzapytanie.

• ALL

  SELECT s1 FROM t1 WHERE s1 > ALL (SELECT s1 FROM t2);
  

  Wyrażenie jest prawdziwe gdy warunek jest prawdziwy dla każdej wartości zwróconej przez podzapytanie.

• IN

  SELECT s1 FROM t1 WHERE s1 IN (SELECT s1 FROM t2);
  

  Wyrażenie jest prawdziwe gdy wartość s1 występuje chociaż raz w podzapytaniu. W rzeczywistości jest to alias dla = ANY.

• NOT IN

  SELECT s1 FROM t1 WHERE s1 NOT IN (SELECT s1 FROM t2);
  

  Wyrażenie jest prawdziwe gdy wartość s1 nie występuje ani razu w podzapytaniu. W rzeczywistości jest to alias dla != ALL.

• EXISTS

  SELECT column1 FROM t1 WHERE EXISTS (SELECT * FROM t2);
  

  Wyrażenie jest prawdziwe, gdy podzapytanie zwraca conajmniej jeden rekord

Zliczanie unikalnych wartości (DISTINCT) #

Zadania:

• Matura 2015 maj zadanie 6.4

Czasami chcemy znaleźć na przykład ilość id, które występują w innej tabeli jako klucz obcy w relacji jeden do wielu. Zwykły COUNT policzy każde wystąpienie id, nawet jeśli się powtórzy. Aby uzyskać ilość różnych id, można zastosować COUNT(DISTINCT ...). Weźmy przykładową bazę, która zawiera tabelę z pracownikami oraz tabelę z dziennikiem użycia ekspresu do kawy. Chcemy znaleźć liczbę pracowników, którzy robili sobie dzisiaj kawę. Aby zapobiec wielokrotnemu liczeniu jednego pracownika, użyjemy DISTINCT:

SELECT COUNT(DISTINCT p.id)
FROM pracownicy p JOIN ekspres e ON p.id = e.id_pracownika
WHERE DAY(e.czas) = DAY(NOW())

Słowa kluczowego DISTINCT możemy również użyć w odniesieniu do SELECT (SELECT DISTINCT ...). Zwróci on wtedy tylko parami różne rekordy.

Wartości indukowane warunkiem #

Zadania:

• Matura 2021 maj zadanie 6.5 podpunkt a
• Matura 2023 maj zadanie 7.3

Może się zdażyć, że w zależności od jakiejś cechy rekordu musimy wprowadzić jakieś ich rozróżnienie. Używamy wtedy klauzuli CASE:

CASE
    WHEN condition1 THEN result1
    WHEN condition2 THEN result2
    WHEN conditionN THEN resultN
    ELSE result
END

Lub jeśli uzależniamy wartość CASE od jednej wartości można skrócić zapis:

CASE case_value
    WHEN value1 THEN result1
    WHEN value2 THEN result2
    WHEN valueN THEN resultN
    ELSE result
END

CASE można użyć jako kolumna w SELECT, lub np. w ORDER BY:

SELECT CustomerName, City, Country
FROM Customers
ORDER BY
(CASE
    WHEN City IS NULL THEN Country
    ELSE City
END);

Ilość wierszy zwróconych przez SELECT #

Jeśli jesteśmy pytani nie o zestawienie, a o jedną liczbę, należy skożystać z faktu, że funkcje agregujące bez użycia GROUP BY domyślnie traktują cały wynik jako jedną grupę. Jeśli więc napisaliśmy zapytanie które zwraca wiersze, których musimy znać np. ilość, możemy otoczyć je kolejnym zapytaniem z COUNT:

SELECT COUNT(*)
FROM (
    <nasze zapytanie>
) A

Operacje na grupie jako warunek (HAVING) #

Zadania:

• matura 2017 maj Zad 5.3

HAVING umożliwia stworzenie waruneku, który dotyczy grupy a nie wiersza. Dzięki temu można w nim kożystać z funkcji agregujących. Warto zapamiętać, że prawie zawsze chcemy wtedy kożystac z GROUP BY. W przeciwnym wypadku, cała tabela będzie rozważana jako jedna grupa.

Weźmy bazę danych z tabelą uczniów i tabelą klas. Chcemy znaleźć klasy, w których jest ponad 20 pełnoletnich uczniów.

SELECT k.nazwa
FROM uczniowie u JOIN klasy k ON u.id = k.id_ucznia
WHERE u.wiek >= 18
GROUP BY k.nazwa
HAVING COUNT(u.id) > 20

Ważne jest, że klauzula HAVING jest ograniczona przez klauzulę WHERE. To oznacza, że jeśli WHERE odfiltrował tylko wiersze w których u.wiek >= 18, to HAVING COUNT(u.id) > 20 policzy jedynie pełnoletnich uczniów w danej grupie, i pokaże tylko te grupy, w której ich ilość przekracza 20.

Działania na zbiorach #

Zadania:

• Matura 2021 maj zadanie 6.5 podpunkt b
• Matura 2023 maj zadanie 7.3

Co zrobić gdy chcemy odfiltrować pewne rekordy używając WHERE, oraz odfiltrować grupy spełniające jakiś warunek przy pomocy HAVING, ale jeszcze przed wyrzuceniem rekordów przez WHERE. Czasami wystarczy proste zagnieżdżenie zapytań:

SELECT ...
FROM (
    SELECT ...
    FROM ...
    HAVING ...
)
WHERE ...

Jednak często nie wygląda to najczytelniej, szczególnie gdy zagnieżdżonych jest więcej zapytań. Wtedy bardzo pomocny bywa operator INTERSECT. Zwróci on iloczyn dwóch lub więcej zbiorów (wyników zapytania SELECT). Załóżmy, że chcemy wyciągnąć z bazy danych informacje na temat klas w szkole, w których jest powyżej 30 uczniów, i jest conajmniej jeden obcokrajowiec. INTERSECT może tutaj pomóc:

SELECT k.nazwa
FROM klasa k JOIN uczen u ON u.id = k.id_ucznia
HAVING SUM(u.id_ucznia) > 30
GROUP BY k.nazwa

INTERSECT

SELECT DISTINCT k.nazwa
FROM klasa k JOIN uczen u ON u.id = k.id_ucznia
WHERE u.kraj != "Polska"

Pierwsze zapytanie zwróci klasy w których jest powyżej 30 uczniów, drugie zapytanie pokaże klasy w których jest jakiś obcokrajowiec. INTERSECT łączy to w jedno zapytanie i pokaże tylko klasy spełniające obydwa te warunki. Warto zaznaczyć, że gdy spróbujemy w najprostrzy i trochę intuicyjny sposób połączyć to w jednego SELECTa, zapytanie będzie niepoprawne, i może zwrócić błędną odpowiedź:

SELECT DISTINCT k.nazwa
FROM klasa k JOIN uczen u ON u.id = k.id_ucznia
WHERE u.kraj != "Polska"
GROUP BY k.nazwa
HAVING SUM(u.id_ucznia) > 30

To zapytanie poda nam klasy, w których jest ponad 30 obcokrajowców, a nie tego oczekiwaliśmy. Na szczęście, sama składnia MySQLa podpowiada nam jak się zachowa, i wymusza umieszczenie WHERE nad GROUP BY i HAVING. Warto zastanowić się, jak poprawnie wykonać to zapytanie bez użycia operatora INTERSECT.

Gdy używamy INTERSECT musimy pamiętać, że kolejność oraz ilość zwracanych kolumn musi być taka sama we wszystkich zapytaniach. W przeciwnym wypadku dane zostaną źle zinterpretowane.

INTERSECT jest tylko jednym z trzech operatorów zbiorów w MySQLu. Pozostałe dwa używamy w analogiczny sposób. Są to:

• A UNION B: Oblicza sumę zbiorów A i B
• A EXCEPT B: Oblicza różnicę zbiorów A - B (rekordy obecne w A ale nieobecne w B)

Zdobycie całego rekordu, który ma największą wartość (jakieś pole) w grupie #

Zadania:

• Matura 2019 maj Zad 6.2

Załóżmy że interesuje nas zestawienie wieku najstarszej osoby w poszczególnych miastach. Jeśli szukamy tylko wieku, wystarczy:

SELECT l.miasto, MAX(l.wiek)
FROM ludzie l
GROUP BY l.miasto

Problem zaczyna się, gdy chcemy również zdobyć imię i nazwisko każdej z tych osób. Jest to bardzo popularny problem z dużą ilością rozwiązań. Istnieje nawet osobna kategoria pytań na stack overflow poświęcona właśnie temu zagadnieniu. Mi najbardziej podobają się te 2 podejścia:

1. JOIN z tabelą wiążącą miasto z wiekiem (widoczną powyżej):

   SELECT B.miasto, A.imie, A.nazwisko, B.wiek
   FROM ludzie A JOIN (
       SELECT l.miasto, MAX(l.wiek) wiek
       FROM ludzie l
       GROUP BY l.miasto
   ) B ON A.wiek = B.wiek AND A.miasto = B.miasto
   GROUP BY B.miasto
   

2. Sprytny Self JOIN. Każdy rekord z A łączymy z rekordem z B wtedy i tylko wtedy gdy wiek z B jest większy. Jeśli nie ma rekordu, który ma większy wiek, do każdego pola z B wpisane zostaną NULLe, ponieważ używamy LEFT JOIN. Mamy wtedy pewność, że pola z A reprezentują najstarszą osobę:

   SELECT A.miasto, A.imie, A.nazwisko, A.wiek
   FROM ludzie A LEFT JOIN ludzie B
   ON A.miasto = B.miasto AND A.wiek < B.wiek
   WHERE B.wiek IS NULL
   

Obydwa rozwiązania zwrócą tylko jeden rekord, nawet jeśli kilka osób będzie miało ten sam wiek.

Ważne funkcje #

Dobrze je znać, lub przynajmniej wiedzieć o ich istnieniu

Funkcje czasu #

Jeśli parementrem funkcji jest jednostka, to należy wstawić tam jedną z wartości (SECOND, MINUTE, HOUR, DAY, WEEK, MONTH, YEAR).

• DATEDIFF(data1, data2): różnica dni pomiędzy datami, data1 - data2. Ignoruje liczbe godzin, patrzy tylko na różnice dni
• TIMESTAMPDIFF(jednostka, czas1, czas2): Róznica pomiędzy dowolnymi typami czasu, czas2 - czas1. ZAOKRĄGLA W DÓŁ! Np. TIMESTAMPDIFF(day, "2017-06-15 9:35:35", "2017-06-25 09:34:21") = 9
• DATE(czas): Wyciąga jedynie datę bez czasu
• YEAR(), MONTH(), DAY(), HOUR(), MINUTE(), SECOND(): Wyciąga konkretną część czasu jako liczba
• DAYOFWEEK(czas): Dzień tygodnia. 1-niedziela, 7-sobota
• DAYOFYEAR(czas): Podaje dzień roku danej daty
• ADDDATE(data, INTERVAL wartość jednostka): Dodaje czas do daty, np. ADDDATE("2017-06-15 09:34:21", INTERVAL -15 MINUTE);
• ADDTIME(czas1, czas2): Dodaje czas2 do czas1, czas2 może być ujemny. Np. ADDTIME("2017-06-15 09:34:21.000001", "2:10:5.000003")
• STR_TO_DATE(string, format)

Funkcje tekstu #

• LENGTH(napis): Długość napisu w bajtach
• CONCAT(napis1, napis2, napis3, ...): Łączy napisy w jeden
• UPPER(napis), LOWER(napis): Podmienia wszystkie litery na odpowiednio wielkie lub małe. Resztę znaków pozostawia bez zmian
• SUBSTR(napis, start, dlugosc): Zwraca podciąg napisu od pozycji startowej o podanej długości
• LEFT(napis, dlugosc), RIGHT(napis, dlugosc): Zwraca odpowiednio pierwsze lub ostatnie znaki napisu
• TRIM(napis), LTRIM(napis), RTRIM(napis): Usuwa białe znaki z odpowiednio początku i końca, tylko początku lub tylko końca napisu
• POSITION(podciag IN napis): Zwraca pierwszą pozycję, na której znajduje się dany podciąg w napisie, lub 0 jeśli podciąg nie istnieje w napisie (pozycje numeruje od 1)

Funkcje liczbowe #

• ABS(x): Moduł z liczby
• CEIL(x), FLOOR(x): Zaokrągla odpowiednio w górę lub w dół do liczby całkowitej
• a DIV b: Dzielenie całkowite
• GREATES(a, b, c, ...), LEAST(a, b, c, ...): Odpowiednio największa lub najmniejsza liczba z podanych
• LOG2(x), LOG10(x): Logarytm odpowiednio dwójkowy lub dziesiętny
• POW(x, a): x podniesiony do a-tej potęgi, nie koniecznie całkowitej
• ROUND(x, a): x zaokrąglony do a miejsc po przecinku

Inne funkcje #

• a.liczba BETWEEN 2000 AND 2012: Wybrany rok będzie zawierał się pomiędzy 2000 i 2012. Zastępuje zapis z operatorami <=, >=
• a.ROK IN (2000, 2006, 2012): Wybrany rok będzie jedym z podanych: 2000, 2006 lub 2012. Zastępuje zapis z operatorami =